Panorama Literatury Polskiej

Zamknij


Studia Podyplomowe Technologie informatyczne w edukacji i w organizacjach pozarządowych

Tadeusz Różewicz

Tadeusz Różewicz - ur. 1921 w Radomsku, poeta, dramaturg, prozaik.

1943-1944 - w oddziałach partyzanckich AK, po uzyskani matury w 1945 roku studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim historię sztuki.

W 1944 roku konspiracyjnie pod pseudonimem Satyr wydał tom Echa leśnie (wznowiony 1985), ale jego miejsce w poezji polskiej zapewniły mu tomy Niepokój (1947) i Czerwona rękawiczka (1948), będące wyrazem poetycko przetworzonej traumy wojennej i poczucia głębokiego kryzysu człowieczeństwa we współczesnym świecie. Dramat Kartoteka z 1960 roku otwiera nowy etap refleksji nad współczesnością przesiąkniętą poczuciem utraty złudzeń i nihilizmem, co kontynuują kolejne dramaty, opowiadania i

wiersze poezja Tadeusza Różewicza. Swój światopogląd artystyczny zawarł w tomie szkiców i komentarzy Przygotowanie do wieczoru autorskiego (1971). Największa aktywność twórcza Różewicza przypada na lata sześćdziesiąte i początek siedemdziesiątych XX wieku, kiedy tworzy on polski odpowiednik teatru absurdu a styl jego poezji inspiruje młodszych; po 1990 roku - jego twórczość poetycka znowu ożywia się, pojawiają się w niej wątki końca sztuki, przesycenia konsumpcją, ekologicznego zagrożenia.

Tadeusz Różewicz - ur. 1921 w Radomsku, poeta, dramaturg, prozaik.

1943-1944 - w oddziałach partyzanckich AK, po uzyskaniu matury w 1945 roku studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim historię sztuki, studiów nie ukończył, ale okres ten zaowocował przyjaźniami z historykami sztuki, malarzami i doskonałą znajomością radykalnych nurtów sztuki współczesnej, która jest mu niezwykle bliska i można szukać w niej analogii wobec jego twórczości literackiej. Po okresie zamieszkiwania w Gliwicach, w 1968 roku przeniósł się do Wrocławia.

W 1944 roku konspiracyjnie pod pseudonimem Satyr wydał tom Echa leśnie (wznowiony 1985), ale jego miejsce w poezji polskiej mu zapewniły już pierwsze utwory drukowane w prasie literackiej po 1945 roku oraz tomy Niepokój (1947) i Czerwona rękawiczka (1948), będące wyrazem poetycko przetworzonej traumy wojennej i poczucia głębokiego kryzysu człowieczeństwa we współczesnym świecie. W latach pięćdziesiątych poszukiwał antidotum na opisane przez siebie zjawiska w zaangażowaniu ideologicznym, po kilku latach przezwyciężonym. Następnie Poemat otwarty (1955) i dramat Kartoteka z 1960 roku początkują nowy etap refleksji nad współczesnością przesiąkniętą poczuciem utraty złudzeń i nihilizmem, co kontynuują kolejne dramaty, opowiadania i wiersze poezja Tadeusza Różewicza. Poezja Różewicza poddana zostaje odczytaniom krytycznym, które potwierdzają jej rangę jako zjawiska artystycznego; jest też tłumaczona na świecie. Twórczość Różewicza wielokrotnie też wywoływała kontrowersje z powodu bezkompromisowości i konsekwentnego rozwijania pierwotnej wizji człowieczeństwa w kryzysie, poddanego degradacji i destrukcji. Dramat Do piachu, opowiadający o wyroku śmierci na partyzanta oskarżonego o ud; ział w rabunku, spowodował protesty środowisk kombatanckich zaniepokojonych drastycznością ujęcia i realistycznym przedstawieniem strachu i poniżenia. Poezja Różewicza spotykała się natomiast zarzutem nihilizmu; z całą pewnością można łączyć ją z powojenną postawą ukazywania "zarażenia śmiercią".

Największa aktywność twórcza Różewicza przypada na lata sześćdziesiąte i początek siedemdziesiątych XX wieku, kiedy - jak się uważa - tworzy on polski odpowiednik teatru absurdu a styl jego poezji inspiruje młodszych; jego twórczość odnosi się do szeroko dyskutowanych w sztuce światowej kategorii końca sztuki (stąd - jego poezja jest antypoezją"), antyestetyki, dzieła otwartego, kultury wyczerpania i powojennej kontynuacji myślenia awangardowego, którego radykalizm umożliwia także kwestionowanie samej sztuki.

Po 1990 roku - jego twórczość poetycka znowu ożywia się, pojawiają się w niej na nowo wątki konsumpcyjnego przesytu, degradacji wartości (w tym sztuki), ekologicznego zagrożenia współczesnego świata. Powrócił też do Kartoteki, dodając do niej Kartotekę rozrzuconą. Pojawiają się też utwory autobiograficzne, uzupełniające biografię Różewicza o postać starszego brata, który zginął podczas wojny w dramatycznych okolicznościach i matki. Esej Matka odchodzi (publ. 1999, nagroda Nike 2000) to subtelny portret z ostatniego okresu życia, z opowieścią o bliskim kontakcie, mimo jego odejścia od religii i programowego ateizmu.

Anna Nasiłowska

do góry